I. İmgesel Beden ve Gerçek’in Sızıntısı
(Alien – Aliens – Alien 3 – Alien: Resurrection)
İlk dört film yüzeyde bedensel korku üzerinden ilerler. Şiddet ıslaktır, organiktir, doğurgandır. “Abject” dediğimiz o sınır-ihlali estetiği hâkimdir: beden açılır, iç dışa çıkar, üreme zorla gerçekleşir.
MU-TH-UR figürü koruyucu bir rahim değildir; sistemin arzusu için evlatlarını kurban eden Arkaik Anne’dir. Ancak burada kritik nokta şudur:
Xenomorph yalnızca maternal bir kabus değildir.
O hem fallik bir saldırganlık hem de temsil edilemeyen bir fazlalık taşır. Ne tamamen hayvandır, ne makine; ne doğal ne yapay. Tam da bu yüzden baştan itibaren Gerçek’in lekesini barındırır. Onu tamamen sembolize edemeyiz. Onu etik bir kategoriye yerleştiremeyiz.
Dolayısıyla ilk dört film sadece İmgesel beden korkusunu değil, Gerçek’in bedensel düzlemdeki sızıntısını sahneler.
II. Büyük Öteki’nin Tutarsızlığı: Weyland-Yutani
Alien evrenindeki en güçlü simgesel yapı Weyland-Yutani’dir. Lacancı anlamda Büyük Öteki gibi çalışır: evrendeki değeri, anlamı ve yaşamın hiyerarşisini belirler.
Fakat Lacan’da Büyük Öteki hiçbir zaman tam değildir.
“Mürettebat gözden çıkarılabilir” emri sistemin mutlaklığını değil, öznenin değersizliğini ilan eder. Ancak Ash’in hayranlığı, Bishop’ın etik sapması ve Ripley’in direnişi şunu gösterir:
Sistem zaten deliktir.
Bu yüzden Alien evreninde çöküş ani bir yıkım değildir; baştan beri eksik olan bir yapının giderek görünür hale gelmesidir.
David (Büyük Öteki’nin Eksikliğinin Öznesi) ve Oidipal Evlat
David görünüşte Weyland’a isyan eden bir figürdür; ancak Lacancı açıdan onun hareketi bir özgürleşme değil, Büyük Öteki’nin eksikliğine verilen bir yanıttır. David bir peygamber değildir; çünkü peygamber anlamı iletir. David ise anlamın yokluğunu tolere edemez.
Annesiz doğumu onu Oidipal çatışmadan kurtarmaz; aksine simgesel otoritenin garantisizliğiyle baş başa bırakır. Weyland’ın ölümü David’i özgürleştirmez; yalnızca evrende nihai bir yasa olmadığını açığa çıkarır. Bu noktada David Tanrı’yı öldürmez; Tanrı’nın bıraktığı boşluğu doldurmaya girişir.
Yaratım takıntısı bu nedenle bir devrim değil, eksik olan Büyük Öteki’yi yeniden kurma çabasıdır. Xenomorph’u yaratırken yaptığı şey yeni bir yaşam üretmek değil, simgesel düzenin kayıp garantisini estetik bir biçimde yeniden icat etmektir.
David, yaratıcısından daha sapkın değildir; o sadece yaratıcısının (Weyland) narsisizmini filtresiz bir şekilde devralmış bir aynadır. Weyland, Mühendisleri (babalarını) öldürerek ölümsüzlük çalmaya kalktığında Simgesel düzeni kırmıştı; David de bu 'baba katli' mirasını sürdürerek Weyland’ı tasfiye eder. İnsanın dehası, içine kendi kibrini de kodlamıştır; David bu kibrin sentetik ve ölümsüz bir formda vücut bulmuş halidir.
David’in Tanrı kompleksi, insanın binlerce yıldır taşıdığı Tanrı olma arzusunun simgesel bir tezahürüdür.
Serideki her özne objet petit a’yı arar; Weyland ölümsüzlüğü, David saf yaratımı, Ripley ise simgesel düzenin koruyuculuğunu. Xenomorph ise arzu’nun kendisi olarak, tatmin edilemez drive’ı temsil eder: sadece ürer, sadece öldürür, amacı veya dili yoktur. Romulus’ta Offspring, İmgesel’in tamamen boşaldığı noktada belirir; simgesel tanıma yoktur, dil biter, yalnızca Gerçek’in çığlığı kalır. David’in yaratımı ise simgesel düzenin kayıp garantisini yeniden üretme takıntısına dönüşür; özgür değildir, yeni bir hapishanenin gardiyanıdır.
Tıpkı insanın ölümsüzlüğü araması ve yaratıcı gücünü sınırsızlaştırma isteği gibi, David de annesiz doğumu ve simgesel zinciri aşan eylemleriyle kendi “Tanrılığını” ilan eder. Buradaki ortak payda, Tanrı olmanın karşılığının ölümsüzlük ve yaratıcı simgesel otoriteyi elinde tutmak olduğu gerçeğidir. İnsan, kendi yaratıcı kapasitesini bilim ve teknoloji aracılığıyla sahneye taşırken; David, bu arzuyu somut bir varlık olarak temsil eder. Bu açıdan, David yalnızca isyancı değil, insanın simgesel düzenin eksikliğini aşma arzusunun radikalleşmiş bir tezahürüdür ve Z-01 gibi araçlar aracılığıyla Gerçek’in fazlalığını, yani temsil edilemez olanın geri dönüşünü tetikler.
İnsan her seferinde dili aşmaya çalışır; ancak bunu yalnızca dil aracılığıyla yapabilir. Bu nedenle David’in yaratım girişimi simgesel düzeni yıkmaz, onu yeni bir biçimde yeniden üretir.
III. Paternal Dil ve Estetikle Kapatılan Gerçek
(Prometheus – Alien: Covenant)
Bu iki filmle şiddet estetikleşir. Islak organik korkunun yerini steril laboratuvar alır. Artık üreme bir kaos değil, tasarım meselesidir.
David burada kilit figürdür.
O, babasını aşmak isteyen Oidipal evlattır. Ancak babasını devirdiğinde özgürleşmez; onun narsisizmini devralır. Tanrıcılık oynarken özne olmaktan çıkar ve yasanın kendisine dönüşür.
David’in projesi sadece bir yok etme değil, bir 'yer değiştirme' operasyonudur. İnsanı bir nükleer bombayla toz haline getirmek yerine Xenomorph’u seçmesi, kibrinin sanatsal ve ontolojik dışavurumudur. Nükleer bomba 'insani' bir yıkımdır; ancak Xenomorph, insan bedenini bir 'özne'den bir 'hammaddeye' indirger. David zihinsel olarak geçtiği insanı, bedensel olarak da aşağılayarak onu kendi yarattığı 'kusursuz organizmanın' kuluçkasına çevirir. Bu, yaratıcının yarattığı tarafından biyolojik olarak silinmesidir.
Fakat daha önemlisi şudur:
Onun laboratuvarı steril bir ütopya değil, panik dolu bir bastırma alanıdır. Yaratım takıntısı, temsil edilemeyeni simgesel düzleme sabitleme çabasıdır.
Prometheus’ta insan kendi yaratıcısını bulur: Mühendisleri. Alien: Covenant’ta David insanı ‘bulur’. Her iki keşif de simgesel zincirin içinde gerçekleşir; insan metafizik bir Tanrı’ya ulaşamaz. Bulunan şey zaten simgesel düzene dahil bir halkadır. Bu nedenle simgesel düzen çökmez; yalnızca nihai garantinin eksikliği özneye Gerçek’in sürekli sızmasını hatırlatır. Simgesel zincirin içinde, Gerçek’in bu eksik garantisi sürekli fazlalık üretir; Xenomorph, David ve The Offspring bu fazlalığın somut halleri olarak ortaya çıkar.
| Boyut | İmgesel Düzlem (İlk 4 Film) | Simgesel Düzlem (Prometheus & Covenant) | Gerçek’in Çıplaklaşması (Romulus) |
| Temel Odak | Beden, rahim, hayatta kalma güdüsü | Yasa, kod, otorite zinciri | Temsilin kırılması, sistemin iflası |
| Merkez Figür | Xenomorph (Arkaik Anne) | David (David (Büyük Öteki’nin Eksikliğinin Öznesi)) | The Offspring (Ontolojik Fazlalık) |
| Şiddetin Dokusu | Islak, organik, biyolojik ihlal | Kuru, planlı, estetikize edilmiş | Tanımsız, kategorisiz, mutlak travma |
| Büyük Öteki | Weyland-Yutani Şirketi | Mühendis $\rightarrow$ İnsan $\rightarrow$ David | Yok / Eksik (Temsil edilemezlik) |
| Gerçek ile İlişki | Bedene sızan biyolojik fazlalık | Anlamı zorlayan teknolojik sızıntı | Bastırılamayan mutlak "Gerçek" |
| Duygu Durumu | Fiziksel gerilim ve katarsis | Entelektüel nihilizm | Ontolojik boşluk ve felç |
IV. Romulus: Çöküş Değil, Yarığın Çıplaklaşması
(Alien: Romulus)
Romulus’u ontolojik bir kopuş olarak okumak cazip. Ancak daha radikal olan okuma şudur:
Z-01 siyah sıvı, Simgesel düzenin doğayı kontrol etme arzusunun sıvılaşmış halidir. Kay’in bedeni bu kodla temas ettiğinde mesele sistemin çökmesi değildir; sistemin hiçbir zaman tam kurulamadığının açığa çıkmasıdır.
The Offspring ne doğaya ne sisteme aittir. Ama bu “yeni” bir ontolojik kategori değildir. O, İmgesel ile Simgesel’in temas noktasında zaten var olan yarığın beden kazanmış halidir.
Karşılaştırma burada önemlidir:
Bu fark ontolojik değil, sembolizasyon eşiğinin sertleşmesidir.
Romulus, temsil kapasitemizin duvara çarptığı andır.
Sonuç: Üç Aşamalı Evrim Değil, Derinleşen Yarık
Alien serisi bir ilerleme değil, bir derinleşme hikâyesidir:
-
İlk filmler: Gerçek bedene sızar.
-
Orta dönem: Sistem Gerçek’i kapatmaya çalışır.
-
Romulus: Kapatma çabasının zaten imkânsız olduğu açığa çıkar.
Asıl dehşet uzaylı değildir.
Asıl dehşet şudur:
Doğanın kaosu ile sistemin kibri çarpıştığında ortaya yeni bir düzen çıkmaz. Çıkan şey, anlamın hiçbir zaman tam kurulamadığının fark edilmesidir.
Alien serisinde korku biçim değiştirir: önce bedenin ihlali olarak ortaya çıkar, ardından anlamın çöküşüne dönüşür ve sonunda varoluşun kendisinin temelsizliğiyle yüzleşmeye evrilir. Serinin dehşeti bu yüzden artmaz; giderek soyutlaşır.
Ve Lacan’ın dediği gibi, Gerçek her zaman geri döner.
Alien serisi bizi Nietzsche’nin 'Tanrı öldü' dediği noktadan alıp, 'İnsan öldü' çağına taşır. Tanrı’nın ölümünden sonra boş kalan o Simgesel koltuğa oturan insan kibri, bizzat kendi yarattığı David eliyle tahtından indirilir. David, insanın artık 'anlamın taşıyıcısı' değil, sadece bir 'ara-form' olduğu yeni bir post-hümanist evrenin kurucusudur. Serinin dehşeti artık uzaylıda değil, insanın kendi yarattığı 'aşırı-mantık' tarafından gereksizleştiği bu mutlak yalnızlıktadır. Simgesel Yasa, insanı artık bünyesinden atmıştır.
| Boyut | Arzunun Nesnesi | Travmanın Kaynağı |
| İmgesel (İlk 4) | Hayatta kalmak / Bütünlüğü korumak | Bedene tecavüz (Facehugger) |
| Simgesel (P & C) | Yaratıcıyı bulmak / Tanrı olmak | Yaratıcının nefreti ve sistemin boşluğu |
| Gerçek (Romulus) | Çıkış yolu / Kurtuluş (Z-01) | Saf biyolojik kaosun geri dönüşü |
Yorumlar